Giáo dục thời AI: Từ câu hỏi “có dùng hay không” đến yêu cầu “dùng thế nào cho hiệu quả”
Sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) đang tạo ra một bước ngoặt rõ rệt trong giáo dục đại học. Cách tiếp cận tri thức, phương pháp giảng dạy và vai trò của người thầy đều phải điều chỉnh để thích ứng với công nghệ. Chủ động đón đầu xu thế tất yếu, tọa đàm chuyên đề “Thời cơ và thách thức trong dạy học các môn Khoa học cơ bản tại UAH” diễn ra vào sáng 24/4/2026 đã vạch ra những hướng đi linh hoạt để Nhà trường và sinh viên cùng làm chủ công nghệ, tái định hình phương pháp tiếp cận tri thức.
Phát biểu tại tọa đàm, TS. Hoàng Bắc An - Phó Hiệu trưởng Nhà trường nhấn mạnh vai trò cốt lõi của các môn khoa học cơ bản trong việc tạo nền tảng liên kết cho toàn bộ chương trình đào tạo.Theo thầy, AI giúp sinh viên dễ dàng và nhanh chóng tìm ra câu trả lời, nhưng thách thức nằm ở chỗ liệu các em có đủ năng lực để kiểm chứng và đánh giá câu trả lời đó đúng hay sai.

TS. Hoàng Bắc An nhấn mạnh vai trò của tư duy và khả năng kiểm chứng tri thức trong bối cảnh AI phát triển mạnh mẽ
Tiếp nối quan điểm này, TS.KTS. Trương Thanh Hải - Phó Hiệu trưởng Nhà trường cho rằng sự phát triển nhanh chóng của AI đặt ra yêu cầu nhìn nhận lại vai trò của khối khoa học cơ bản trong toàn bộ hệ thống đào tạo. Theo thầy, trong một tương lai rất gần, khi AI có thể hỗ trợ giải quyết nhiều bài toán chuyên môn một cách nhanh chóng và hiệu quả, nếu không thay đổi cách tiếp cận, giáo dục sẽ rơi vào thế bị động. “Có lẽ chúng ta phải thay đổi cách suy nghĩ về vai trò của khoa học cơ bản. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp kiến thức nền, mà cần tham gia sâu hơn vào nghiên cứu khoa học và hỗ trợ các ngành đào tạo khác”, Thầy nhấn mạnh. Thực tế cho thấy, các môn như Toán, Vật lý hay các lĩnh vực khoa học nền tảng không hề mất đi vai trò trong thời đại AI, mà ngược lại, càng trở nên quan trọng khi giúp người học hiểu bản chất của các mô hình và công cụ công nghệ. Đây chính là cơ sở để sinh viên không bị phụ thuộc hoàn toàn vào AI, đồng thời có thể khai thác công nghệ một cách hiệu quả hơn.

TS.KTS. Trương Thanh Hải nhấn mạnh vai trò kết nối của khoa học cơ bản trong hệ thống đào tạo liên ngành
Từ góc độ đào tạo, TS. Trần Văn Phúc - Trưởng phòng Quản lý Đào tạo nhận định: “AI có thể đưa ra những câu trả lời rất hay, rất thuyết phục, nhưng không phải lúc nào cũng đúng. Nếu người học không có nền tảng, rất dễ bị dẫn dắt và tin tưởng một cách thụ động”.

TS. Trần Văn Phúc nêu dẫn chứng từ các mô hình giáo dục mới trên thế giới, gợi mở cách tiếp cận phù hợp cho UAH
Bên cạnh những thách thức từ công nghệ, tọa đàm cũng thẳng thắn nhìn nhận các khó khăn nội tại của khối khoa học cơ bản tại UAH như áp lực định mức giảng dạy, yêu cầu nâng cao tỷ lệ giảng viên có trình độ Tiến sĩ hay hạn chế về môi trường phát triển học thuật. Tuy nhiên, chính những áp lực này cũng mở ra cơ hội để đổi mới toàn diện. Việc đẩy mạnh học trực tuyến, áp dụng mô hình lớp học đảo ngược, xây dựng học liệu số tích hợp AI hay phát triển các nhóm nghiên cứu liên ngành được xem là những hướng đi khả thi trong giai đoạn tới.
Một trong những điểm được nhiều đại biểu đồng thuận là đổi mới phương thức kiểm tra, đánh giá. Khi AI có thể hỗ trợ sinh viên thực hiện bài tập, tiểu luận hay thậm chí tham gia vào quá trình làm bài, việc đánh giá không thể chỉ dựa vào sản phẩm cuối cùng. Thay vào đó, cần chú trọng quá trình học tập, kết hợp các hình thức vấn đáp, bảo vệ học thuật để kiểm tra năng lực tư duy và khả năng lập luận của người học.

TS. Huỳnh Thị Hoàng Dung - Trưởng khoa Khoa học cơ bản chia sẻ toàn cảnh về nguồn lực, chương trình và định hướng của khoa trong bối cảnh mới

ThS. Nguyễn Hữu Lộc - Trưởng Bộ môn Khoa học ứng dụng phân tích sự chuyển dịch từ kỹ năng diễn họa truyền thống sang rèn luyện tư duy thuật toán và đánh giá thông tin

Trong việc giảng dạy ngôn ngữ và học thuật, ThS. Nguyễn Thị Song Thương - Trưởng Bộ môn Khoa học xã hội cho rằng, bên cạnh dạy ngữ pháp, giảng viên cần cá nhân hóa lộ trình học, phân tích cấu trúc mô hình ngôn ngữ và thấu hiểu triết lý đằng sau những ký hiệu mà AI đưa ra

Sau khi áp dụng phương pháp photovoice, ThS. Nguyễn An Thụy - giảng viên Bộ môn Khoa học xã hội cho biết cách tiếp cận này giúp tăng hứng thú học tập và cải thiện rõ rệt chất lượng bài làm của sinh viên

PGS.TS. Trương Quang Thành - Trưởng khoa Xây dựng bày tỏ kỳ vọng tăng cường trao đổi giữa hai khoa để sớm triển khai các nội dung phối hợp, nâng cao hiệu quả chương trình đào tạo
Có thể thấy, trong kỷ nguyên AI, giá trị cốt lõi của giáo dục đại học không nằm ở việc cung cấp thông tin, mà ở việc hình thành năng lực tư duy, phản biện và làm chủ tri thức. Khi công nghệ ngày càng phát triển, chính nền tảng khoa học cơ bản và cách tiếp cận đúng đắn sẽ là yếu tố quyết định giúp người học không bị “cuốn theo” AI, mà biết cách sử dụng AI như một công cụ để phát triển bản thân. Tọa đàm không chỉ là diễn đàn trao đổi học thuật, mà còn là bước khởi đầu cho quá trình tái định hình cách dạy và học tại UAH trong bối cảnh giáo dục đang chuyển mình mạnh mẽ.