Sự kiện trường Mỹ thuật Đông Dương (1924) thành lập Ban Kiến trúc, khởi đầu hoạt động đào tạo Kiến trúc sư từ năm 1926, đến năm nay vừa tròn 100 năm đào tạo ngành Kiến trúc ở Việt Nam (1926-2026)
50 năm
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP. HỒ CHÍ MINH
Sự kiện trường Mỹ thuật Đông Dương (1924) thành lập Ban Kiến trúc khởi đầu hoạt động đào tạo Kiến trúc sư từ năm 1926, đến năm nay vừa tròn 100 năm đào tạo ngành Kiến trúc ở Việt Nam (1926-2026). Qua bao thăng trầm và biến động của lịch sử, căn cứ vào các tài liệu còn lưu giữ được đã chứng minh rằng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay có sự kế tiếp liên tục hoạt động đào tạo Kiến trúc sư từ Ban đào tạo Kiến trúc - Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.
1926-1943: BAN KIẾN TRÚC TRƯỜNG MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG
1926-1943: BAN KIẾN TRÚC TRƯỜNG MỸ THUẬT ĐÔNG DƯƠNG
Tại Việt Nam đầu thế kỷ XX, việc đào tạo nhân lực phục vụ kiến trúc còn phân tán trong hệ thống trường nghề, Trường Công chính và các lớp vẽ kiến trúc dành cho cán sự kỹ thuật. Các cơ sở này cung cấp nền tảng về kỹ thuật và mỹ thuật nhưng chưa hình thành một cơ sở đào tạo kiến trúc sư bản địa chuyên nghiệp.
Ngày 27 tháng 10 năm 1924, Toàn quyền Đông Dương Martial Henri Merlin ký Nghị định thành lập Trường Mỹ thuật Đông Dương tại Hà Nội. Họa sĩ Victor François Tardieu, người sáng lập Trường Mỹ thuật Đông Dương, được chỉ định giữ chức Giám đốc đầu tiên. Trong những năm đầu, Giáo sư Victor François Tardieu trực tiếp tổ chức nhà trường và xây dựng chương trình đào tạo theo mô hình hàn lâm phương Tây, gắn với nghệ thuật và văn hóa bản địa.
Tháng 10 năm 1925, trường tổ chức tuyển sinh khóa đầu tiên với Ban Hội họa. Ngày 01 tháng 10 năm 1926, Toàn quyền Alexandre Varenne ký Nghị định thiết lập Ban Kiến trúc tại Trường Mỹ thuật Đông Dương. Kỳ tuyển sinh năm 1926 được tổ chức tại Hà Nội, Huế, Sài Gòn và Phnom Penh; thời gian đào tạo được quy định là năm năm. Chín sinh viên đầu tiên trúng tuyển, mở đầu cho quá trình đào tạo kiến trúc sư tại Việt Nam theo mô hình giáo dục kiến trúc hàn lâm của Pháp.
Trường Mỹ thuật Đông Dương trước năm 1945 (nhìn ra đường Lê Duẩn, Hà Nội ngày nay)
Những giáo sư đầu tiên phụ trách giảng dạy kiến trúc là kiến trúc sư Gaston Amédée Roger, thuộc Sở Công chính Đông Dương, và Charles Batteur, thuộc Viện Viễn Đông Bác cổ. Từ năm 1930, kiến trúc sư Arthur Émile Louis Kruze từ Pháp bắt đầu tham gia ban giảng huấn. Bên cạnh các kiến trúc sư người Pháp, Nguyễn Xuân Phương và Nguyễn Cao Luyện sau khi tốt nghiệp cũng tham gia giảng dạy tại Ban Kiến trúc.
Ngày 12 tháng 06 năm 1937, Giáo sư Victor François Tardieu qua đời. Ngày 24 tháng 05 năm 1938, Trường Mỹ thuật Đông Dương được cải tổ thành Trường Cao đẳng Mỹ thuật và Nghệ thuật Ứng dụng Đông Dương. Tháng 08 năm 1938, điêu khắc gia Évariste Jonchère được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc. Ban Kiến trúc tiếp tục thuộc Trường Cao đẳng Mỹ thuật và Nghệ thuật Ứng dụng Đông Dương sau cải tổ.
Giảng viên và sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương, thập niên 30, thế kỷ XX (Ảnh tư liệu gia đình KTS Nguyễn Văn Ninh – KTS Đoàn Đức Thành sưu tầm)
Ngày 22 tháng 10 năm 1942, nhà trường được tái tổ chức thành hai trường riêng biệt: Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương và Trường Mỹ nghệ Thực hành Hà Nội. Ban Kiến trúc thuộc Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.
1944-1950: TRƯỜNG KIẾN TRÚC ĐÀ LẠT
1944-1950: TRƯỜNG KIẾN TRÚC ĐÀ LẠT
Cuối năm 1943, chiến tranh và các cuộc oanh tạc tại Hà Nội làm hoạt động của Trường Mỹ thuật Đông Dương bị gián đoạn. Trong một cuộc oanh tạc, bom rơi xuống khu vực nhà trường, làm một giáo sư người Pháp thiệt mạng và một số sinh viên bị thương. Sau sự kiện này, nhà trường bị đóng cửa; Ban Kiến trúc cùng các giáo sư và sinh viên chuyển vào Đà Lạt trong năm 1944, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử đào tạo kiến trúc tại Việt Nam.
Đầu năm 1944, Ban Kiến trúc cùng các Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze, Gaston Amédée Roger và những sinh viên còn tiếp tục học chuyển vào Đà Lạt.
Ngày 22 tháng 02 năm 1944, Ban Kiến trúc được nâng cấp thành Trường Kiến trúc Đà Lạt, vẫn thuộc Trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc. Nhà trường khởi đầu trong điều kiện đặc biệt khó khăn, chưa có cơ sở riêng. Một nhà xe cũ, vốn là công trình phụ của một trường học Pháp được sửa lại làm nơi giảng dạy. Gia đình Giáo sư Gaston Amédée Roger và các sinh viên lưu trú trong một căn nhà gỗ cũ vốn là chuồng ngựa được sửa lại.
Không lâu sau khi đến Đà Lạt, Giáo sư Gaston Amédée Roger qua đời. Từ đó, Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze vừa giữ chức Giám đốc, vừa trực tiếp giảng dạy kiến trúc cho các lớp. Ngày 09 tháng 03 năm 1945, Nhật đảo chính Pháp trên toàn Đông Dương. Trường Kiến trúc Đà Lạt bị đóng cửa; thư viện bị phá hủy và phần lớn sinh viên rời Đà Lạt.
Ngày 15 tháng 08 năm 1945, Nhật tuyên bố đầu hàng Đồng minh. Tháng 08 năm 1945, Cách mạng Tháng Tám diễn ra trên cả nước. Ngày 25 tháng 08 năm 1945, Vua Bảo Đại tuyên bố thoái vị tại Huế. Ngày 02 tháng 09 năm 1945, Chủ tịch Chính phủ Lâm thời Hồ Chí Minh đọc Tuyên ngôn Độc lập tại Hà Nội, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Từ cuối tháng 09 năm 1945, Pháp trở lại Đông Dương. Trường Kiến trúc Đà Lạt vẫn đóng cửa. Cuối năm 1946, Chiến tranh Đông Dương lần thứ nhất bắt đầu.
Năm 1947, Trường Kiến trúc Đà Lạt được mở cửa trở lại dưới quyền quản lý trực tiếp của Phủ Cao ủy Pháp tại Đông Dương. Số sinh viên trở lại học còn ít. Tháng 03 năm 1948, Giáo sư hội họa và điêu khắc Louis Robert Bate và một nữ sinh viên thiệt mạng vì trúng bom. Họa sĩ André Maire từ Pháp đến thay thế. Kiến trúc sư Louis Georges Anatole Pineau từ Hà Nội vào Đà Lạt hỗ trợ Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze.
Theo Nghị định Liên Bộ ngày 08 tháng 03 năm 1948, Trường Kiến trúc Đà Lạt được công nhận là Trường Kiến trúc Địa phương Pháp, với chương trình, thi cử và văn bằng gắn với Trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris. Tháng 09 năm 1948, trường được nhập vào Viện Đại học tại Hà Nội và cải biến thành Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt.
Giáo sư, KTS trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia Paris Nguyễn Quang Nhạc (Khoa trưởng giai đoạn 1967-1970) trò chuyện cùng các sinh viên
Theo các Hiệp ước Văn hóa Pháp–Việt ngày 30 tháng 12 năm 1949 và ngày 30 tháng 05 năm 1950, Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt trực thuộc Viện Đại học Hà Nội. Cuối năm 1950, trường được chuyển vào Sài Gòn, nhưng vẫn mang tên Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt. Một bộ phận sinh viên tiếp tục học tại Sài Gòn; một bộ phận sang Paris theo nguyện vọng.
1951-1967: TRƯỜNG CAO ĐẲNG KIẾN TRÚC SÀI GÒN
1951-1967: TRƯỜNG CAO ĐẲNG KIẾN TRÚC SÀI GÒN
Năm 1951, Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt được đổi tên thành Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn, trực thuộc Viện Đại học Hà Nội; thời gian đào tạo được quy định là sáu năm; người học được ghi danh vào lớp dự bị. Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze tiếp tục giữ chức Giám đốc. Kiến trúc sư Trần Văn Tải từ Pháp trở về và bắt đầu tham gia vào ban giảng huấn.
Những năm đầu tại Sài Gòn, số sinh viên mới ghi danh còn ít. Năm 1951, nhà trường chỉ có thêm hai sinh viên mới. Năm 1952, Trần Văn Đường trở thành kiến trúc sư đầu tiên tốt nghiệp tại Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn, sau quá trình học tập tại Hà Nội, Đà Lạt và Sài Gòn.
Sau Hiệp định Genève năm 1954, Giáo sư Arthur Émile Louis Kruze hồi hương về Pháp. Năm 1955, Giáo sư Trần Văn Tải được bổ nhiệm giữ chức Giám đốc người Việt đầu tiên của trường; Giáo sư Louis Georges Anatole Pineau tiếp tục ở lại giảng dạy trong khuôn khổ chương trình viện trợ giáo dục của Pháp. Từ nửa sau thập niên 1950, ban giảng huấn được bổ sung các kiến trúc sư được đào tạo tại Pháp, các kiến trúc sư đang hành nghề tại Sài Gòn và những kiến trúc sư tốt nghiệp từ chính nhà trường.
Ngày 11 tháng 05 năm 1955, chi nhánh của Viện Đại học Hà Nội tại Sài Gòn được đổi tên thành Viện Đại học Quốc gia Việt Nam; Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn trực thuộc viện. Ngày 01 tháng 03 năm 1957, theo Sắc lệnh số 45-GD, Viện Đại học Quốc gia Việt Nam được đổi tên thành Viện Đại học Sài Gòn; Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn tiếp tục trực thuộc viện.
Từ niên khóa 1955–1956, trường mở Ban Thiết kế Đô thị; từ niên khóa 1958–1959 mở Ban Cán sự Kiến trúc. Việc mở thêm các ban đào tạo mở rộng phạm vi hoạt động của nhà trường từ đào tạo kiến trúc sư sang đô thị gia và cán sự kiến trúc.
Từ cuối thập niên 1950 đến giữa thập niên 1960, quy mô đào tạo tiếp tục tăng. Năm 1966, có thời điểm hơn 700 sinh viên ghi danh học kiến trúc. Cuối năm 1966, việc cải biến Trường Cao đẳng Kiến trúc thành một phân khoa đại học được đặt ra, mở đường cho sự chuyển đổi thành Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn vào năm 1967.
1967-1975: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC SÀI GÒN
1967-1975: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC SÀI GÒN
Ngày 30 tháng 10 năm 1967, theo Sắc lệnh số 159-SL/GD, Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn được cải biến thành Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn, trực thuộc Viện Đại học Sài Gòn. Giáo sư Nguyễn Quang Nhạc được bổ nhiệm giữ chức Khoa trưởng từ năm 1967; Giáo sư Phạm Văn Thâng kế nhiệm từ năm 1970; Giáo sư Tô Công Văn kế nhiệm từ năm 1973.
Năm 1967, Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn tổ chức kỳ thi tuyển sinh đại học đầu tiên, với gần 50 sinh viên trúng tuyển.
Từ cuối thập niên 1960 đến đầu thập niên 1970, chiến tranh ảnh hưởng trực tiếp đến việc dạy và học; tình trạng quân dịch tác động mạnh đến quá trình học tập của sinh viên. Trong hoàn cảnh đó, hoạt động giảng dạy và đào tạo vẫn được duy trì.
Từ mùa hè năm 1973, phái đoàn Viện trợ Kỹ thuật Pháp làm việc với Ban Giảng huấn Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn về chương trình cải tổ giáo dục, trong đó có việc công nhận văn bằng kiến trúc sư của trường tương đương với văn bằng kiến trúc sư Pháp và khả năng hành nghề tại Pháp.
Năm 1975, đất nước thống nhất. Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn được tiếp quản và bước vào quá trình tổ chức lại trong hệ thống giáo dục đại học mới.
Từ năm 1951 đến đầu năm 1975, Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn đã đào tạo khoảng 200 kiến trúc sư, hơn 30 đô thị gia và gần 200 cán sự kiến trúc. Những sinh viên đã hoàn thành quá trình học tập nhưng chưa thể bảo vệ đồ án tốt nghiệp trong mùa hè năm 1975 tiếp tục được tổ chức bảo vệ từ tháng 09 năm 1975 đến tháng 05 năm 1976; thêm 52 kiến trúc sư được công nhận tốt nghiệp trong giai đoạn này.
1976-2026: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
1976-2026: TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Sau tháng 04 năm 1975, Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn được tổ chức lại trong hệ thống giáo dục đại học của nước Việt Nam thống nhất. Tháng 05 năm 1975, Ban Quân quản Thành phố Sài Gòn – Gia Định tiếp quản nhà trường. Trong năm học 1975-1976, hoạt động đào tạo tiếp tục được duy trì, đồng thời chương trình được điều chỉnh theo yêu cầu mới.
PTS.KTS. Trương Tùng - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 1976-1978
Ngày 27 tháng 10 năm 1976, theo Quyết định số 426-TTg của Thủ tướng Chính phủ, Trường Đại học Kiến trúc tại Thành phố Hồ Chí Minh có nhiệm vụ đào tạo kiến trúc sư do Bộ Xây dựng quản lý.
Năm 1976, PTS.KTS. Trương Tùng được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng.
Trong những năm đầu, Nhà trường từng bước ổn định và tổ chức lại hoạt động đào tạo. Bộ môn Quy hoạch được hình thành từ năm 1976. Năm 1978, chương trình đào tạo gồm hệ Kiến trúc sư và hệ Cao đẳng Kiến trúc.
PGS.PTS.KS. Mai Hà San - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 1978-1995
Năm 1978, KS. Mai Hà San được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng.
Năm 1979, Nhà trường bắt đầu đào tạo chuyên ngành Kỹ thuật Xây dựng và hình thành Bộ môn Khoa học cơ bản.
Trong những năm 1980, Nhà trường tiếp tục đào tạo Kiến trúc và Xây dựng. Năm 1984, công tác nghiên cứu khoa học được tổ chức thành một bộ phận chuyên trách. Năm 1992, Nhà trường bắt đầu triển khai đào tạo sau đại học.
Từ đầu thập niên 1990, phạm vi đào tạo tiếp tục được mở rộng. Năm 1993, ngành Mỹ thuật công nghiệp được hình thành. Từ năm 1994, Nhà trường chính thức đào tạo chuyên ngành quy hoạch vùng và đô thị.
Cùng với tiến trình phát triển của Nhà trường, năm 1991, PTS. Mai Hà San khẳng định vị thế học thuật với học hàm Phó Giáo sư.
PTS.KTS. Hoàng Như Tấn - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 1995-2005
Năm 1995, PTS.KTS. Hoàng Như Tấn được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng.
Năm 1995, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh được đưa vào cơ cấu Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Từ năm 1996, Trường trở thành trường thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh.
Từ năm 1996, Nhà trường chính thức đào tạo chuyên ngành Mỹ thuật Công nghiệp. Cũng từ năm 1996, Nhà trường bắt đầu đào tạo chuyên ngành Trang trí Nội thất. Năm 1998, Khoa Quy hoạch được thành lập.
Ngày 10/10/2000, theo Quyết định số 118/2000/QĐ-TTg, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh tách khỏi Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh, trở thành trường đại học trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ năm 2002, Trường trực thuộc Bộ Xây dựng. Từ năm 2002, Nhà trường mở rộng đào tạo chuyên ngành Kỹ thuật Đô thị.
PGS.TS.KTS. Phạm Tứ - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 2005-2015
Từ năm 2005, TS.KTS. Phạm Tứ được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng. Trong giai đoạn này, Nhà trường tiếp tục mở rộng các lĩnh vực đào tạo: Thành lập mới các khoa Thiết kế Nội Ngoại thất (sau này đổi tên thành Kiến trúc Nội thất), Khoa Kỹ thuật Đô thị; mở chuyên ngành kiến trúc cảnh quan. Nhà trường đồng thời đẩy mạnh đào tạo và hợp tác quốc tế.
Từ năm 2010, Nhà trường triển khai hoạt động đào tạo tại Cần Thơ và tại Đà Lạt vào năm 2011.
Cùng với những dấu ấn trong công tác quản lý và mở rộng đào tạo, ngày 23/11/2013, Thầy Phạm Tứ được công nhận chức danh Phó Giáo sư, càng khẳng định vị thế chuyên môn của Nhà trường.
PGS.TS.KTS. Lê Văn Thương - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 2015-2025
Năm 2015, TS.KTS. Lê Văn Thương được bổ nhiệm giữ chức Hiệu trưởng.
Trong giai đoạn này, Nhà trường tiếp tục phát triển đào tạo đại học và sau đại học, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế và công tác bảo đảm chất lượng.
Năm 2022, chương trình đào tạo ngành Kiến trúc được kiểm định theo tiêu chuẩn AUN-QA.
Song hành cùng những bước tiến của Nhà trường, Thầy tiếp tục khẳng định uy tín học thuật với học hàm Phó Giáo sư vào tháng 4 năm 2018.
PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng Nhà trường giai đoạn 2025 đến nay
Cuối tháng 8/2025, PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật được bổ nhiệm làm Hiệu trưởng trong bối cảnh đất nước sắp xếp đơn vị hành chính, tinh gọn bộ máy. Nhà trường điều chỉnh chiến lược, đổi mới quản trị, đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, hội nhập quốc tế và kết nối doanh nghiệp trong đào tạo, phục vụ cộng đồng. Nhà trường rà soát chương trình đào tạo, mở lớp định hướng quốc tế bậc đại học, chương trình thạc sĩ ngành Thiết kế nội thất, Mỹ thuật ứng dụng và tiến sĩ chuyên ngành Quản lý đô thị và công trình.
Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh tại 196 Pasteur, phường Xuân Hòa, TP.HCM
Sứ mạng
Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh là trường đại học định hướng ứng dụng. Trường có Sứ mạng đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực kiến trúc, xây dựng và mỹ thuật ứng dụng; nghiên cứu; chuyển giao công nghệ và phục vụ cộng đồng đáp ứng nhu cầu của ngành, xã hội và hội nhập quốc tế.
Tầm nhìn
Đến năm 2035 - tầm nhìn 2045, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh là một trong những trường đại học hàng đầu khu vực và quốc tế trong các lĩnh vực đào tạo có thế mạnh của Nhà trường