Chúc mừng năm Bính Ngọ 2026

Trường Mỹ thuật Đông Dương được thành lập năm 1924 tại Hà Nội, bởi một Nghị định do Toàn quyền Đông Dương ký ngày 22/10/1924. Họa sĩ Victor Tardieu là người sáng lập, ông tạ thế năm 1937 tại Hà Nội. Ngày 01/10/1926, Trường Mỹ thuật Đông Dương thành lập Ban Kiến trúc (có tài liệu gọi là khoa Kiến trúc). Sau 5 năm đào tạo, khóa Kiến trúc sư đầu tiên đã tốt nghiệp ra trường.

Năm 1942, thực hiện Nghị định 22/10/1942 của Toàn quyền Đông Dương, trường Mỹ thuật Đông Dương được phân làm 02 trường riêng biệt: trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương và trường Mỹ thuật thực hành Hà Nội. Ban Kiến trúc cùng các ban Hội họa, Điêu khắc và Sơn mài thuộc trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương.

Trường Mỹ thuật Đông Dương trước năm 1945 (nhìn ra đường Lê Duẩn, Hà Nội ngày nay)

Năm 1944, thực hiện Nghị định ngày 22/02/1944 của Toàn quyền Đông Dương, ban Kiến trúc được nâng thành trường Kiến trúc thuộc trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương. Trong thời gian này, vào ngày 13/6/1944 có quyết định Liên bộ của Chính phủ Pháp về việc công nhận giá trị văn bằng tốt nghiệp của trường được hành nghề Kiến trúc sư. Quyết định này đánh dấu việc trường Kiến trúc được sáp nhập vào trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia Paris. Ngày 06/02/1945, Chính phủ Pháp ban hành văn bản quy định văn bằng tốt nghiệp Kiến trúc sư từ trường Kiến trúc ở Việt Nam được trao bởi Chính phủ Pháp có giá trị hành nghề tại Pháp và Đông Dương.

Giảng viên và sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương, thập niên 30, thế kỷ XX (Ảnh tư liệu gia đình KTS Nguyễn Văn Ninh – KTS Đoàn Đức Thành sưu tầm)

Năm 1945, Nhật đảo chính Pháp. Để tránh hiểm họa chiến tranh, Toàn quyền Đông Dương ra quyết định chuyển trường Kiến trúc từ Hà Nội vào Đà Lạt. Do tình hình chính trị lúc bấy giờ không ổn định, Nhà trường phải ngưng hoạt động một thời gian. Ngày 01/02/1947, Nhà trường tiếp tục hoạt động trở lại và lấy tên là trường Kiến trúc Đà Lạt. Ngày 08/3/1948, Trường được Liên bộ Chính phủ Pháp công nhận là một trong những trường Kiến trúc địa phương, là phân hiệu của trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia Paris.

Cuối năm 1948, Trường Kiến trúc Đà Lạt nhập về Viện Đại học Đông Dương và được nâng cấp thành trường Cao đẳng Kiến trúc. Theo thông báo ngày 06/9/1948 của Chính phủ Pháp, Trường Đại học Kiến trúc Đà Lạt không còn là phân hiệu của trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia Paris nữa. Năm 1950, Hiệp ước văn hóa được ký ngày 30/12/1949 và ngày 30/5/1950 giữa Việt Nam và Pháp, Viện Đại học Đông Dương đổi tên thành Viện Đại học Hà Nội. Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt trực thuộc Viện Đại học Hà Nội.

Cuối năm 1950, Trường Cao đẳng Kiến trúc Đà Lạt được chuyển về Sài Gòn, tọa lạc tại số 196 Pasteur, Sài Gòn và đổi tên thành trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn.

Sau Hiệp định Genève, Viện Đại học Hà Nội chuyển thành Viện Đại học Quốc gia Việt Nam, còn ở miền Nam có Viện Đại học Sài Gòn. Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn trực thuộc Viện Đại học Sài Gòn.

Năm 1967, theo Sắc lệnh số 159/SL/QĐ của Chính phủ Việt Nam Cộng hòa ký ngày 30/10/1967, Trường Cao đẳng Kiến trúc Sài Gòn được nâng cấp thành Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn trực thuộc Viện Đại học Sài Gòn.

Giáo sư, KTS trường Cao đẳng Mỹ thuật Quốc gia Paris Nguyễn Quang Nhạc (Khoa trưởng giai đoạn 1967-1970)  trò chuyện cùng các sinh viên

Tháng 5/1975, Ban Quân quản Thành phố Sài Gòn tiếp nhận Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn.

Tháng 11/1975, Bộ Đại học và Trung học Chuyên nghiệp cử ban phụ trách do ông Trương Tùng - Phó Giáo sư, Phó Tiến sĩ, Kiến trúc sư làm Trưởng ban. Ban có trách nhiệm tổ chức các hoạt động đào tạo đối với các sinh viên đang theo học tại trường và triển khai công tác tuyển sinh, đào tạo hệ Đại học Kiến trúc và Cao đẳng Kiến trúc.

Ngày 27/10/1976, theo Quyết định của Thủ tướng Chính phủ, Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn đổi tên thành Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh. Từ năm 1976-1995, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Bộ Xây dựng. Từ năm 1996-2000, Trường là thành viên của Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh. Ngày 10/10/2000, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Bộ Giáo dục và Đào tạo. Từ năm 2002 đến nay, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh trực thuộc Bộ Xây dựng.

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và biến đổi của thời gian, Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn ngày xưa - Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay có bức chân dung giản dị, in đậm tại địa chỉ: 196 Pasteur, phường 6, Quận 3 (trước đây), nay là phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh. Đặc biệt, cái tình giữa các thế hệ sinh viên, giữa thầy và trò vẫn được nuôi dưỡng truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác với tinh thần "patron-negre" hay tinh thần "huynh đệ" mang đậm chất Nam bộ "tình thương mến thương", gọi chung là tinh thần Kiến trúc.

Cảnh trường xưa dù có thay đổi nhiều, song tòa nhà họa thất được xây dựng từ năm 1972-1973, một đồ án tốt nghiệp của sinh viên Trương Văn Long do cố GS.KTS. Phạm Văn Thâng hướng dẫn vẫn còn giữ nguyên vẹn chất đá rửa bàng bạc với thời gian, dấu ấn về một xu hướng Kiến trúc tiên phong Sài Gòn ngày ấy. Tòa nhà Họa thất nay được coi là "di sản đá rửa mặt tiền" của Sài Gòn xưa, nơi lưu giữ nhiều kỷ niệm các thế hệ Kiến trúc sư trước và sau giải phóng.

Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh tại địa chỉ: 196 Pasteur, Phường Xuân Hòa, Thành phố Hồ Chí Minh

Nghĩ về các lớp Kiến trúc sư đàn anh

Theo ghi chép của cố KTS. Võ Đình Diệp - Giảng viên Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh và tham khảo tài liệu "Đào tạo Kiến trúc sư ở Việt Nam 50 năm giữa thế kỷ XXI" của KTS. Đoàn Đức Thành đăng trên Tạp chí Kiến trúc số 40 năm (tháng 5/2007).

Trong 20 năm (1925-1945), Trường Mỹ thuật Đông Dương đã đào tạo 11 khóa, cấp bằng cho 50 Kiến trúc sư. Một số Kiến trúc sư tiêu biểu của các khóa: Khóa 1925-1930 có Nguyễn Xuân Phương, Lê Quang Tĩnh. Khoá 1926-1931 có Nguyễn Văn Ninh, Nguyễn Tường Tam (tức nhà văn Nhất Linh). Khóa 1927-1932 có Nguyễn Cao Luyện, Hoàng Như Tiếp. Khóa 1928-1933 có Trần Hữu Tiềm, Nguyễn Gia Đức. Khóa 1929-1934 có Đoàn Ngọ, Bạch Văn Chụ, Phan Văn Hóa. Khóa 1930-1935 có Đoàn Văn Minh, Võ Đức Diên. Khóa 1931-1936 có Huỳnh Tấn Phát, Nguyễn Ngọc Diệp. Khóa 1932-1937 có Đỗ Hữu Dư (tức Hoàng Linh), Phạm Khắc Hệ (tức Phạm Hoàng). Khóa 1934-1939 có Nguyễn Ngọc Chân, Nguyễn Nghi, Tạ Mỹ Duật, Nguyễn Ngọc Ngoạn, Nguyễn Ngọc Diện. Khóa 1938-1943 có Ngô Huy Quỳnh, Khổng Toán, Lương Tấn Khoa, Phạm Khắc Nhu. Khóa 1940-1945 có Huỳnh Soàn, Trần Văn Đường, Đỗ Bá Vinh. Khóa này năm cuối làm đồ án tốt nghiệp và nhận bằng Kiến trúc sư tại Đà Lạt.

Bằng tốt nghiệp KTS trường Cao đẳng Mỹ thuật Đông Dương

Nhiều Kiến trúc sư tham gia hoạt động nghề và giữ các chức vụ cao trong chính quyền, đoàn thể được ghi nhận như: KTS. Nguyễn Cao Luyện và KTS. Nguyễn Nghi sáng lập khóa Kiến trúc sư đầu tiên thuộc khoa Xây dựng trường Bách khoa Xây dựng Hà Nội (1956-1961). KTS. Nguyễn Gia Đức thành lập nhóm Kiến trúc sư nghiên cứu và quảng bá các kiểu nhà ánh sáng dành cho người nghèo đô thị. KTS. Huỳnh Tấn Phát - nguyên Phó Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam và Chủ tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Những Kiến trúc sư tiêu biểu khác đã làm khởi sắc phong trào Kiến trúc Đông Dương và góp phần khai phá nền Kiến trúc Việt Nam.

Thật tự hào về các thế hệ Kiến trúc sư đàn anh, đặc biệt các kiến trúc sư, kỹ sư đã từng giữ chức vụ chủ chốt của Nhà trường qua các giai đoạn phát triển, cụ thể:

• 1955-1966: Giám đốc Trần Văn Tải, KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
• 1967-1970: Khoa trưởng Nguyễn Quang Nhạc, GS.KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
• 1971-1973: Khoa trưởng Phạm Văn Thâng, GS.KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
• 1974-1975: Khoa trưởng Tô Công Vân, GS.KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
• 1976-1978: PGS.PTS. KTS. Trương Tùng - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
• 1979-1995: GS.KS. Mai Hà San - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
• 1995-2005: PTS.KTS. Hoàng Như Tấn - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
• 2005-2015: PGS.TS.KTS. Phạm Tứ - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
• 2015-2025: PGS.TS.KTS. Lê Văn Thương - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh
• Từ tháng 8/2025 đến nay: PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh

Thời điểm chuyển giao giữa hai chế độ

Theo KTS. Cổ Văn Hậu, sáng ngày 01/5/1975, gần như toàn bộ nhân viên Nhà trường, kể cả ban Giám đốc, các giáo sư, giáo viên đều có mặt "trình diện" tại Trường, cụ thể: Khoa trưởng GS.KTS. Nguyễn Quang Nhạc, PGS.KTS. Tô Công Văn, KTS. Phạm Văn Thông, KTS. Trần Phi Hùng, KTS. Đỗ Bá Vinh, KTS. Võ Đình Diệp, KTS. Cổ Văn Hậu, KTS. Trần Phong Liêu, KTS. Nguyễn Trọng Kha, KTS. Hồ Thiệu Trị, KTS. Nguyễn Tấn Cang, KTS. Đinh Hữu Tường, GS. KS. Phạm Minh Cảnh, GS. KS. Phạm Minh Trí,... Một không khí chung của cả trường lúc bấy giờ là phân vân và lo lắng cho cuộc sống đầy biến động.

Huỳnh Kim Chương, nguyên Viện trưởng Viện Quy hoạch Thiết kế Tổng hợp - Bộ Xây dựng, cho biết: vào sáng ngày 01/5/1975, đoàn quân của Ban Xây dựng Trung ương Cục miền Nam do ông phụ trách, có phiên hiệu là K7 gồm hơn 300 cán bộ và công nhân đã được "quân sự hóa" tiến thẳng vào Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn. Trường Đại học Kiến trúc Sài Gòn được tạm thời trưng dụng làm trụ sở của đoàn K7. Tại đây, K7 tập hợp sinh viên Kiến trúc thành một tổ chức lấy tên là "Ủy ban Cách mạng Sinh viên Kiến trúc" gồm hơn 500 thành viên, các thành viên tình nguyện ăn cơm nhà làm việc cách mạng, mỗi ngày họ mang mô tô, xe máy để đưa đội quân K7 tham gia các hoạt động theo chỉ đạo của Ban Quân quản Thành phố.

Như vậy có thể nói sau giải phóng, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh là một trong số ít trường Đại học ở Sài Gòn lúc bấy giờ không "tùy nghi di tản", mà cả thầy và trò đã bắt nhịp cuộc sống mới, tham gia các hoạt động phong trào cách mạng và sớm ổn định tổ chức hoạt động đào tạo. 

Với 50 năm hình thành và phát triển, tiếp nối truyền thống 100 năm đào tạo Kiến trúc sư, Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay đa ngành trong lĩnh vực, sẵn sàng cho sự phát triển và hội nhập như lời tuyên bố về sứ mạng của mình: “Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh hôm nay là trung tâm đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn quốc gia và khu vực đối với các lĩnh vực đào tạo: Kiến trúc, Quy hoạch, Xây dựng, Mỹ thuật ứng dụng, Kỹ thuật hạ tầng cơ sở, Mỹ thuật đô thị đáp ứng nhu cầu xã hội và phát triển đất nước”.

Trân trọng quá khứ và tự hào về ngôi trường

mang tên Trường Đại học Kiến trúc Thành phố Hồ Chí Minh