Nghịch lý cung - cầu và “giấy thông hành” ngành nước

Phát biểu khai mạc tọa đàm, PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng Nhà trường đưa ra một ví von khẳng định vai trò thiết yếu của ngành nước trong vận hành đô thị: “Có những ngành nghề khi vận hành trơn tru thì dường như không ai nhắc tới, nhưng nếu sáng nay mở vòi không có nước, hoặc ra đường bất chợt gặp cơn mưa khiến phố xá thành hồ điều hòa nhân tạo, thì khi đó ai cũng sẽ nhớ đến ngành nước”. 

Theo PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa toàn quốc đạt hơn 44% vào năm 2025, ngành nước không còn là một lĩnh vực kỹ thuật hạ tầng chuyên sâu tách biệt. Nó đã trở thành câu chuyện của chất lượng sống, sức khỏe cộng đồng và khả năng chống chịu trước các thảm họa thiên tai cực đoan. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết cho các trường đại học: Không thể chỉ đào tạo ra những kỹ sư giỏi tính toán trên bản vẽ, mà phải là những con người có tư duy hệ thống, nhìn nhận đô thị như một thực thể sinh thái đa ngành.

Mặc dù đóng vai trò quan trọng đối với đô thị, lĩnh vực này đang đối mặt với một nghịch lý lớn. TS. Trần Anh Tuấn - Phó Chủ tịch Hội Cấp thoát nước Việt Nam thông tin, mỗi năm, tổng số sinh viên theo học ngành này tại 8 trường đại học trên cả nước chỉ khoảng 400 em, trong khi nhu cầu thực tế của xã hội cần tới 1.900 đến 2.000 kỹ sư. Sự thiếu hụt trên tạo ra một cơ hội nghề nghiệp cực lớn cho người học nhưng lại là “nút thắt” cho sự phát triển hạ tầng quốc gia. Đặc biệt, khi Luật Cấp, Thoát nước đi vào thực thi, việc có kỹ sư đúng chuyên ngành sẽ trở thành điều kiện để các nhà máy nước được phép vận hành. Tấm bằng kỹ sư ngành nước, vì thế, chính là một loại “giấy thông hành” trong thị trường lao động hiện nay.

Ngành nước không chỉ là “nước”

Một trong những rào cản khiến ngành nước chưa thu hút được thí sinh chính là cách nhìn nhận cũ kỹ. Nhiều người vẫn mặc định kỹ sư ngành nước gắn liền với cống ngầm, công trường ngập nước hay môi trường làm việc nặng nhọc. Tuy nhiên, thực tế ngành nghề đã thay đổi rất nhiều cùng quá trình phát triển đô thị hiện đại.

Theo các chuyên gia, kỹ sư ngành nước hiện không chỉ làm việc trong lĩnh vực cấp thoát nước truyền thống mà còn tham gia vào các mảng hạ tầng kỹ thuật đô thị, cơ điện công trình, quản lý vận hành hệ thống kỹ thuật, môi trường, quy hoạch hạ tầng và phát triển đô thị thông minh. Nhiều chương trình đào tạo hiện nay cũng được xây dựng theo hướng liên ngành. Sinh viên được trang bị nền tảng về xây dựng, kết cấu, nền móng, hệ thống kỹ thuật công trình cùng kiến thức chuyên sâu về cấp thoát nước và môi trường đô thị. Điều này mở ra khả năng làm việc đa dạng tại các doanh nghiệp tư vấn thiết kế, quản lý dự án, công ty hạ tầng kỹ thuật, môi trường, cơ điện hay các khu đô thị, khu công nghiệp lớn.

Với vị thế là đơn vị đào tạo hàng đầu, UAH đã sớm nắm bắt xu thế này. Khoa Kỹ thuật hạ tầng đô thị của Nhà trường với hơn hai thập kỷ phát triển đã trở thành “cái nôi” cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực. Với các bộ môn cốt lõi từ Giao thông san nền, Nước và Môi trường đến Năng lượng thông tin, UAH không chỉ dạy kỹ thuật mà còn đào tạo tư duy kết nối đa ngành. Bên cạnh đó, các doanh nghiệp hợp tác chặt chẽ với Nhà trường ngoài tiếp nhận sinh viên sau tốt nghiệp, còn là đối tác cùng nhà trường cập nhật công nghệ và giải quyết các bài toán thực tiễn của địa phương.

Để lĩnh vực cấp thoát nước và hạ tầng kỹ thuật đô thị thu hút thêm người học, các cơ sở đào tạo, doanh nghiệp và hội nghề nghiệp đã cùng đề xuất nhiều giải pháp từ truyền thông ngành nghề, đổi mới chương trình đào tạo đến tăng cường kết nối thực tiễn và nâng cao nhận diện xã hội đối với ngành nước. Theo các chuyên gia, bên cạnh việc cập nhật công nghệ, xây dựng chương trình đào tạo linh hoạt và gia tăng trải nghiệm thực tế cho sinh viên, điều quan trọng hơn là cần có sự đồng hành và tiếng nói chung giữa nhà trường, doanh nghiệp và các hội nghề nghiệp trong chiến lược phát triển nguồn nhân lực cho lĩnh vực hạ tầng kỹ thuật đô thị trong tương lai.

Đã đến lúc nhìn nhận ngành nước là một lĩnh vực công nghệ cao với đặc quyền về việc làm. Thông qua Tọa đàm, mạng lưới các trường đại học, cao đẳng, doanh nghiệp và hội nghề nghiệp thể hiện mục tiêu chung là tạo ra một thế hệ kỹ sư có đủ năng lực làm chủ những công nghệ hạ tầng phức tạp, đóng góp vào sự phát triển của các đô thị Việt Nam trong tương lai.