LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP. HỒ CHÍ MINH
LỊCH SỬ HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC TP. HỒ CHÍ MINH
Sự kiện trường Mỹ Thuật Đông Dương (1924) thành lập Ban Kiến Trúc khởi đầu hoạt động đào tạo Kiến trúc sư từ năm 1926, đến năm nay vừa tròn 90 năm đào tạo ngành Kiến Trúc ở Việt Nam (1926 - 2016). Qua bao thăng trầm và biến động của lịch sử, căn cứ vào các tài liệu còn lưu giữ được, đã chứng minh rằng Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM hôm nay có sự kế tiếp liên tục hoạt động đào tạo Kiến trúc sư từ Ban đào tạo Kiến Trúc - Trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương.
- Tìm lại cội nguồn - trách nhiệm của thế hệ hôm nay
Trường Mỹ Thuật Đông Dương được thành lập năm 1924 tại Hà Nội, bởi một Nghị định do Toàn Quyền Đông Dương ký ngày 22/10/1924, hoạ sĩ Victor Tardieu là người sáng lập, ông tạ thế năm 1937 tại Hà Nội. Ngày 01/10/1926 Trường Mỹ Thuật Đông Dương thành lập Ban Kiến trúc (có tài liệu gọi là khoa Kiến Trúc). Sau 5 năm đào tạo, khóa Kiến trúc sư đầu tiên đã tốt nghiệp ra trường.
Năm 1942, thực hiện Nghị định 22/10/1942 của Toàn quyền Đông Dương, trường Mỹ Thuật Đông Dương được phân làm 2 trường riêng biệt là trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương và trường Mỹ Thuật thực hành Hà Nội. Ban Kiến Trúc cùng các ban Hội Hoạ, Điêu Khắc và Sơn Mài thuộc trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương.
Trường Mỹ thuật Đông Dương trước năm 1945 (nhìn ra đường Lê Duẩn, Hà Nội ngày nay)
Năm 1944, thực hiện Nghị định ngày 22/02/1944 của Toàn Quyền Đông Dương, ban Kiến Trúc được nâng thành trường Kiến Trúc thuộc trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Đông Dương. Trong thời gian này vào ngày 13/06/1944 có quyết định Liên Bộ của chính phủ Pháp về việc công nhận giá trị văn bằng tốt nghiệp của trường được hành nghề Kiến trúc sư. Quyết định này đánh dấu việc trường Kiến Trúc được xác nhập vào trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Quốc Gia Paris. Ngày 6/2/1945, Chính phủ Pháp ban hành văn bản quy định văn bằng tốt nghiệp Kiến trúc sư từ trường Kiến trúc ở Việt Nam được trao bởi chính phủ Pháp có giá trị hành nghề tại Pháp và Đông Dương.
Giảng viên và sinh viên Trường Mỹ thuật Đông Dương, thập niên 30, thế kỷ XX. Ảnh tư liệu gia đình KTS Nguyễn Văn Ninh – KTS Đoàn Đức Thành sưu tầm
- Con đường đến thương hiệu Đại học Kiến Trúc Sài Gòn
Năm 1945 Nhật đảo chính Pháp, để tránh hiểm hoạ chiến tranh, Toàn quyền Đông Dương ra quyết định chuyển trường Kiến Trúc từ Hà Nội vào Đà Lạt. Do tình hình chính trị lúc bấy giờ không ổn định nhà trường phải ngưng hoạt động một thời gian. Ngày 1/2/1947 nhà trường tiếp tục hoạt động trở lại và lấy tên là trường Kiến Trúc Đà Lạt. Ngày 8/3/1948 Trường được Liên Bộ Chính phủ Pháp công nhận là một trong những trường Kiến Trúc địa phương, là phân hiệu của trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Quốc Gia Paris.
Cuối năm 1948, Trường Kiến Trúc Đà Lạt nhập về viện Đại Học Đông Dương và được nâng cấp thành trường Cao Đẳng Kiến Trúc. Theo thông báo ngày 6/9/1948 của Chính phủ Pháp, Trường Đại học Kiến Trúc Đà Lạt không còn là phân hiệu của trường Cao Đẳng Mỹ Thuật Quốc Gia Paris nữa. Năm 1950 Hiệp ước văn hoá được ký ngày 30/12/1949 và ngày 30/5/1950 giữa Việt Nam và Pháp, viện Đại học Đông Dương đổi tên thành Viện Đại Học Hà Nội. Trường Cao Đẳng Kiến Trúc Đà Lạt trực thuộc Viện Đại Học Hà Nội.
Cuối năm 1950, Trường Cao Đẳng Kiến Trúc Đà Lạt được chuyển về Sài Gòn, toạ lạt tại số 196 Pasteur, Sài Gòn và đổi tên thành trường Cao Đẳng Kiến Trúc Sài Gòn.
Sau Hiệp định Genève, Viện Đại Học Hà Nội chuyển thành Viện Đại Học Quốc Gia Việt Nam, còn ở miền Nam Việt Nam có Viện Đại Học Sài Gòn. Trường Cao Đẳng Kiến Trúc Sài Gòn trực thuộc Viện Đại Học Sài Gòn.
Năm 1967, theo Sắc lệnh số 159/SL/QĐ của Chính phủ Việt Nam Cộng Hòa ký ngày 30/10/1967, Trường Cao Đẳng Kiến Trúc Sài Gòn được nâng cấp thành Trường Đại học Kiến Trúc Sài Gòn trực thuộc Viện Đại Học Sài Gòn.
Giáo sư, KTS trường QGCĐMT Paris. Nguyễn Quang Nhạc (khoa trưởng giai đoạn 1967-1970 ) trò chuyện cùng các sinh viên
- Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM
Tháng 5/1975, Ban Quân Quản TP. Sài Gòn tiếp nhận Trường ĐH Kiến Trúc Sài Gòn
Tháng 11/1975, Bộ Đại Học và Trung Học Chuyên Nghiệp cử ban phụ trách do ông Trương Tùng - Phó Giáo Sư, Phó Tiến Sĩ, Kiến trúc sư làm trưởng ban. Ban có trách nhiệm tổ chức các hoạt động đào tạo đối với các sinh viên đang theo học tại trường và triển khai công tác tuyển sinh, đào tạo hệ Đại Học Kiến Trúc và Cao Đẳng Kiến Trúc.
Ngày 27/10/1976 theo quyết định của Thủ Tướng Chính Phủ Trường Đại học Kiến Trúc Sài Gòn đổi tên thành Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM. Từ năm 1976 - 1995, Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM trực thuộc Bộ Xây Dựng. Từ năm 1996 - 2000, Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM là thành viên của Đại Học Quốc Gia TP. HCM. Ngày 10/10/2000 , Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM là trường Đại Học độc lập trực thuộc Bộ Giáo Dục và Đào Tạo. Từ năm 2002 đến nay, Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM trực thuộc Bộ Xây Dựng. Trải qua bao thăng trầm của lịch sử và biến đổi của thời gian Trường Đại học Kiến Trúc Sài Gòn ngày xưa - Đại học Kiến Trúc TP. HCM hôm nay có bức chân dung giản dị in đậm trên địa chỉ số 196 Pasteur, Q.3 hơn 60 năm qua. Đặc biệt cái tình giữa các thế hệ sinh viên, giữa thầy và trò vẫn được nuôi dưỡng truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác với tinh thần 3 "patron-negre" hay tinh thần "huynh đệ" mang đậm chất Nam Bộ "tình thương mến thương" gọi chung là tinh thần Kiến Trúc.
Cảnh trường xưa dù có thay đổi nhiều, song toà nhà họa thất được xây dựng từ năm 1972 - 1973, một đồ án tốt nghiệp của sinh viên Trương Văn Long do cố GS. KTS. Phạm Văn Thâng hướng dẫn vẫn còn giữ nguyên vẹn chất đá rửa bàng bạc với thời gian, dấu ấn về một xu hướng Kiến Trúc tiên phong Sài Gòn ngày ấy. Toà nhà Họa thất nay được coi là "di sản đá rửa mặt tiền" của Sài Gòn xưa, nơi lưu giữ nhiều kỷ niệm các thế hệ Kiến trúc sư trước và sau giải phóng.
Trường Đại học Kiến Trúc TP. Hồ Chí Minh tại địa chỉ 196 Pasteur, quận 3
- Dấu ấn lịch sử - Mong muốn trở thành truyền thống
a) Nghĩ về các lớp Kiến trúc sư đàn anh:
Theo ghi chép của cố KTS. Võ Đình Diệp - Giảng viên Trường Đại học Kiến Trúc TP. HCM và tham khảo tài liệu "Đào tạo Kiến trúc sư ở Việt Nam 50 năm giữa TK XXI" của KTS. Đoàn Đức Thành đăng trên tạp chí Kiến Trúc số 40 năm (Tháng 5/2007).
Trong 20 năm (1925 - 1945) Trường Mỹ Thuật Đông Dương đã đào tạo 11 khoá, cấp bằng cho 50 Kiến trúc sư. Một số Kiến trúc sư tiêu biểu của các khoá: Khoá 1925-1930 có Nguyễn Xuân Phương, Lê Quang Tĩnh. Khoá 1926 - 1931 có Nguyễn Văn Ninh, Nguyễn Tường Tam (tức nhà văn Nhất Linh). Khoá 1927-1932 có Nguyễn Cao Luyện, Hoàng Như Tiếp. Khoá 1928-1933 có Trần Hữu Tiềm, Nguyễn Gia Đức. Khoá 1929 - 1934 có Đoàn Ngọ, Bạch Văn Chụ, Phan Văn Hoá. Khoá 1930 - 1935 có Đoàn Văn Minh, Võ Đức Diên. Khoá 1931-1936 có Huỳnh Tấn Phát, Nguyễn Ngọc Diệp. Khoá 1932-1937 có Đỗ Hữu Dư (tức Hoàng Linh), Phạm Khắc Hệ (tức Phạm Hoàng). Khoá 1934-1939 có Nguyễn Ngọc Chân, Nguyễn Nghi, Tạ Mỹ Duật, Nguyễn Ngọc Ngoạn, Nguyễn Ngọc Diện. Khoá 1938-1943 có Ngô Huy Quỳnh, Khổng Toán, Lương Tấn Khoa, Phạm Khắc Nhu. Khoá 1940-1945 có Huỳnh Soàn, Trần Văn Đường, Đỗ Bá Vinh, khoá này năm cuối làm đồ án tốt nghiệp và nhận bằng Kiến trúc sư tại Đà Lạt.
Bằng tốt nghiệp KTS trường CĐ Mỹ thuật Đông Dương.
Nhiều Kiến trúc sư tham gia hoạt động nghề và giữ các chức vụ cao trong chính quyền, đoàn thể được ghi nhận như sau: KTS. Nguyễn Cao Luyện và KTS. Nguyễn Nghi sáng lập khoá Kiến trúc sư đầu tiên thuộc khoa Xây dựng trường Bách Khoa Xây Dựng Hà Nội (1956 - 1961). KTS. Nguyễn Gia Đức thành lập nhóm Kiến trúc sư nghiên cứu và quảng bá các kiểu nhà ánh sáng dành cho người nghèo đô thị. KTS. Huỳnh Tấn Phát nguyên Phó Chủ Tịch Nước CHXHCN Việt Nam và Chủ Tịch Hội Kiến trúc sư Việt Nam. Những Kiến trúc sư tiêu biểu khác đã làm khởi sắc phòng trào Kiến Trúc Đông Dương và góp phần khai phá nền Kiến Trúc Việt Nam. Thật tự hào về các thế hệ Kiến trúc sư đàn anh. Đặc biệt các kiến trúc sư, kỹ sư đã từng giữ chức vụ chủ chốt của nhà trường qua các giai đoạn phát triển, cụ thể:
- 1955-1966: Giám đốc Trần Văn Tải, KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
- 1967-1970: Khoa trưởng Nguyễn Quang Nhạc, GS.KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
- 1971-1973: Khoa trưởng Phạm Văn Thâng, GS.KTS trường Quốc gia Cao đẳng Mỹ thuật Paris
- 1974-1975: Khoa trưởng Tô Công Vân, GS.KTS trường Quốc gia CĐMT Paris
- 1976-19878: Hiệu trưởng Trương Tùng, PGS.PTS.KTS ĐH Kiến trúc Mátx-cơ-va
- 1979-1995: Hiệu trưởng Mai Hà San, GS.KS. Trường Đại học Bách Khoa Hà Nội
- 1995-2005: Hiệu trưởng Hoàng Như Tấn, KTS trường Đại học Xây dựng Hà Nội, PTS trường Đại học Kiến Trúc Mátx-cơ-va
- 2005-2015: Hiệu trưởng Phạm Tứ, PGS.TS.KTS trường Đại học Kiến Trúc TP.HCM
PGS.TS.KTS Phạm Tứ - hiệu trưởng nhà trường trao bằng tốt nghiệp chương trình tiên tiến ngành Thiết kế đô thị khóa I và II 2009-2014
b) Thời điểm chuyển giao giữa hai chế độ:
Theo KTS. Cổ Văn Hậu, sáng ngày 1/5/1975, gần như toàn bộ nhân viên nhà trường, kể cả ban Giám Đốc, các giáo sư, giáo viên đều có mặt "trình diện" tại trường, cụ thể: Khoa trưởng GS. KTS. Nguyễn Quang Nhạc, PGS. KTS. Tô Công Văn, KTS. Phạm Văn Thông, KTS. Trần Phi Hùng, KTS. Đỗ Bá Vinh, KTS. Võ Đình Diệp, KTS. Cổ Văn Hậu, KTS. Trần Phong Liêu, KTS. Nguyễn Trọng Kha, KTS. Hồ Thiệu Trị, KTS. Nguyễn Tấn Cang, KTS. Đinh Hữu Tường, GS. KS. Phạm Minh Cảnh, GS. KS. Phạm Minh Trí,... Một không khí chung của cả trường lúc bấy giờ là phân vân và lo lắng cho cuộc sống đầy biến động.
Huỳnh Kim Chương, nguyên Viện Trưởng Viện Quy hoạch Thiết kế Tổng hợp - Bộ Xây Dựng, cho biết vào sáng ngày 01/5/1975, đoàn quân của Ban Xây dựng Trung ương Cục Miền Nam do ông phụ trách, có phiên hiệu là K7 gồm hơn 300 cán bộ và công nhân đã được "quân sự hoá" tiến thẳng vào Trường Đại học Kiến Trúc Sài Gòn. Trường Đại học Kiến Trúc Sài Gòn được tạm thời trưng dụng làm trụ sở của đoàn K7. Tại đây, K7 tập hợp sinh viên Kiến trúc thành một tổ chức lấy tên là "Uỷ ban Cách mạng Sinh viên Kiến trúc" gồm hơn 500 thành viên, các thành viên tình nguyện ăn cơm nhà làm việc cách mạng, mỗi ngày họ mang mô tô, xe máy để đưa đội quân K7 tham gia các hoạt động theo chỉ đạo của Ban Quân quản thành phố.
Như vậy có thể nói sau giải phóng, Trường Đại học Kiến Trúc là một số ít trường Đại Học ở Sài Gòn lúc bấy giờ không "tuỳ nghi di tản", mà cả thầy lẫn trò đã bắt nhịp cuộc sống mới, tham gia các hoạt động phong trào cách mạng và sớm ổn định tổ chức hoạt động đào tạo. Thật đáng trân trọng.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng và đoàn cán bộ cấp cao của Chính phủ và Thành phố Hồ Chí Minh đến thăm và làm việc với trường ĐH Kiến Trúc TP. HCM (30/04/2009)
Với 40 năm hình thành và phát triển, tiếp nối truyền thống 90 năm đào tạo kiến trúc sư, trường Đại học Kiến Trúc TP. Hồ Chí Minh hôm nay đa ngành trong lĩnh vực kiến trúc xây dựng, sẵn sàng cho phát triển và hội nhập như lời tuyên bố về sứ mạng của mình: “Trường Đại học Kiến Trúc TP. Hồ Chí Minh hôm nay là trung tâm đào tạo đại học, sau đại học, nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ, cung cấp nguồn nhân lực chất lượng cao theo chuẩn mực quốc gia và khu vực đối với các ngành đào tạo: kiến trúc, quy hoạch, xây dựng, kỹ thuật đô thị, thiết kế công nghiệp, thiết kế nội thất, thiết kế thời trang, thiết kế đồ hoạ để đáp ứng nhu cầu xã hội và phát triển nền kinh tế đất nước”.
Trân trọng quá khứ và tự hào về hiện tại và chúng ta có quyền mơ ước về tương lai tươi sáng của ngôi trường thân yêu - Đại học Kiến Trúc TP. HCM.
PGS. TS. KTS Phạm Tứ - Nguyên Hiệu Trưởng Nhà Trường
