Đại học không chỉ đào tạo mà còn tạo ra “tài sản trí tuệ”

Từ thực tiễn giảng dạy và nghiên cứu, các cơ sở đào tạo nói chung và UAH nói riêng đang liên tục sản sinh các sản phẩm có giá trị sở hữu trí tuệ: từ bản vẽ kiến trúc, đồ án thiết kế, mascot, giao diện số, phần mềm cho đến vật liệu, sáng chế hay các nghiên cứu ứng dụng. Theo TS. Võ Nguyễn Hoàng Phúc, một trong những vấn đề quan trọng nhất là phải hiểu đúng bản chất của từng loại hình bảo hộ để tránh nhầm lẫn giữa quyền tác giả, bản quyền, nhãn hiệu hay kiểu dáng công nghiệp.

Đi sâu vào vấn đề nóng nhất hiện nay là trí tuệ nhân tạo (AI), TS. Võ Nguyễn Hoàng Phúc chia sẻ: “Để một tác phẩm có sự tham gia của AI được bảo hộ quyền tác giả, con người phải có sự đóng góp đủ lớn. Các bạn phải chứng minh được dữ liệu đầu vào, quá trình đặt lệnh, chỉnh sửa và các yêu cầu thêm thắt để hoàn thiện sản phẩm cuối cùng”. Diễn giả lưu ý, người chỉ đặt lệnh đơn thuần sẽ không được xem là tác giả, mà chỉ khi có sự can thiệp sáng tạo trực tiếp và lưu trữ được lịch sử chỉnh sửa thì quyền tác giả mới được công nhận cho con người.

Tại tọa đàm, TS. Võ Nguyễn Hoàng Phúc đã cập nhật một số điểm mới của pháp luật sở hữu trí tuệ trong bối cảnh hiện nay, đồng thời phân tích các tình huống thực tế thường gặp trong môi trường đại học. Trong đó, nhiều nội dung nhận được sự quan tâm của sinh viên như việc sử dụng hình ảnh, ý tưởng thiết kế trên nền tảng số; quyền tác giả đối với đồ án, sản phẩm sáng tạo; trách nhiệm trích dẫn tài liệu tham khảo; hay ranh giới giữa tham khảo và sao chép trong nghiên cứu học thuật. Diễn giả cũng khuyến khích chủ thể sáng tạo có thể đồng thời đăng ký sản phẩm dưới nhiều dạng bảo hộ khác nhau nhằm mở rộng phạm vi khai thác và bảo vệ quyền lợi.

Xây dựng văn hóa sở hữu trí tuệ trong môi trường đại học

Bên cạnh việc cung cấp kiến thức pháp lý, tọa đàm còn dành nhiều thời gian trao đổi về hoạt động thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong trường đại học. Theo TS. Võ Nguyễn Hoàng Phúc, nhiều công trình nghiên cứu hiện nay có tính ứng dụng cao nhưng chưa được quan tâm đúng mức ở khâu xác lập quyền sở hữu trí tuệ, dẫn đến khó khăn khi chuyển giao hoặc hợp tác với doanh nghiệp. Thông qua đó, các cơ sở giáo dục đại học cần hình thành tư duy quản trị tài sản trí tuệ từ sớm, xem đây là một phần trong hệ sinh thái đổi mới sáng tạo thay vì chỉ dừng ở hoạt động nghiên cứu thuần túy. Đồng thời, người học cũng cần được trang bị kỹ năng nhận diện, bảo vệ và khai thác hợp pháp các sản phẩm trí tuệ do mình tạo ra.

Phát biểu kết luận tọa đàm, PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật - Hiệu trưởng Nhà trường cho rằng đây là một chủ đề đặc biệt cần thiết trong bối cảnh các trường đại học đang chuyển mạnh theo định hướng nghiên cứu ứng dụng và đổi mới sáng tạo. “Nghiên cứu khoa học và phục vụ cộng đồng liên quan trực tiếp đến câu chuyện sở hữu trí tuệ mà chúng ta trao đổi hôm nay”, PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật nhận định. Hiệu trưởng Nhà trường đồng thời cho biết UAH đang từng bước thúc đẩy các hoạt động nghiên cứu ứng dụng và chuyển giao sản phẩm ra thực tiễn. Ngay trong chiều cùng ngày, Nhà trường cũng tiến hành các hoạt động liên quan đến chuyển giao sản phẩm nghiên cứu của giảng viên khoa Mỹ thuật công nghiệp cho doanh nghiệp đối tác.

Ngoài ra, về câu chuyện sử dụng phần mềm bản quyền trong đào tạo thiết kế - kiến trúc tại UAH. Theo PGS.TS.KTS. Phạm Trọng Thuật, Nhà trường đã có nhiều nỗ lực trong việc xây dựng hệ thống phần mềm có bản quyền phục vụ đào tạo, nghiên cứu; đồng thời nhìn nhận đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật mà còn là biểu hiện của văn hóa tôn trọng sở hữu trí tuệ trong môi trường học thuật. Bên cạnh đó, vấn đề công bố luận văn, luận án, khai thác dữ liệu học thuật và trách nhiệm trích dẫn nguồn cũng được nhấn mạnh như một phần của chuẩn mực học thuật trong đại học hiện đại.

Trong bối cảnh đổi mới sáng tạo đang trở thành động lực phát triển của giáo dục đại học, câu chuyện sở hữu trí tuệ vì thế không còn là vấn đề của riêng pháp luật, mà đang trở thành nền tảng để bảo vệ tri thức, nuôi dưỡng sáng tạo và tạo lập năng lực cạnh tranh cho đại học Việt Nam trong tương lai. Theo đó, UAH tiếp tục định hướng nâng cao chất lượng nghiên cứu, phát triển hệ sinh thái đổi mới sáng tạo trong sinh viên và đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý, đào tạo và nghiên cứu khoa học.